Verpoosd in Schaduw


Tekst, gesproken bij de verschijning van de dichtbundel VERPOOSD IN SCHADUW van Lucas Husgen in boekhandel de Tribune te Maastricht op 3 maart 1996.


Toen ik op mijn antwoordapparaat de vraag gesteld hoorde of ik mijn tekeningen bij de gedichten van Lucas Husgen hier enigszins wilde toelichten, was mijn eerste reactie dat ik het maar niet zou doen. Waarom toch en wat zou ik duidelijk kunnen maken? Taal is niet het medium van beeldende kunstenaars en ik bracht mij de zwamjasserij in gedachte van collega's die haspelend over hun werk vertellen en meestal de zaak onduidelijker maken, of, omdat ze er niet toe in staat zijn echt over hun werk te spreken, maar een of ander formeel aspect ervan uitlichten wat het zicht op het werk eerder versmalt dan dat het er een ruimere toegang toe geeft. Toch bleef ik twijfelen omdat ongeveer gelijk met de vraag naar tekeningen bij gedichten van Lucas Husgen mij gevraagd was een tekst te schrijven voor een tentoonstelling in Den Bosch. Na enkele dagen belde ik Jo Peters en zei hem met zekere terughoudendheid dat ik het proberen zou.
De tentoonstelling in kunstenaarscentrum Artis in Den Bosch was bedacht door Margriet Kemper. Ze nodigde een aantal schrijvers en beeldende kunstenaars uit een tekst te schrijven die in de meest ruime zin over ruimte moest gaan. De titel van de expositie was 'Drink me', ontleend aan het avontuurlijke boek 'Alice in Wonderland' van Lewis Carroll. 'Drink me' staat op het label dat aan het flesje hangt dat op een glazen tafel staat en Alice ziet er een hint in om haar probleem op te lossen. Alice drinkt en krijgt toegang tot onverwachte werelden. Of vermoedde ze die werelden al? Hoe dan ook ze kwam in haar desoriŽnterende situaties terecht. Iedereen kent welde belevenissen en de vele perspectivische verschuivingen in dat wonderlijk poŽtische boek.
Ik schreef een stukje dat op de een of andere manier over taal vertelt, die afgronden afdekt en oproept en die onbekende en vermoede of onvermoede ruimten in schaduw exploreert. De teksten werden geŽxposeerd. Er werd bewust geen boekje van gemaakt. Alleen daar waren tijdelijk deze zinnen bij elkaar te lezen wat de imaginaire kwaliteiten van taal, zelfs geschreven taal voelbaar maakte. Voor velen een tegenvaller want men had ook beeldende werken verwacht omdat de aankondiging van de tentoonstelling niet vermeldde dat er enkel teksten te lezen waren. Mijn bijdrage lees ik nu voor:  

De deur

Op het dak van het flatgebouw huiverde hij in zijn wat ruime jas. Hij sprak luid. Op deze hoogte kon niemand hem horen.

Het gordijn waarachter hij leven kan is de taal, is de dwaalweg van de illusie, de omgeving van niets, het spoor van ruiters op weg naar de einder die ze nimmer vinden.

Het tochtte rond de bakstenen liftkoker die nog open stond. Door de betonnen borstwering voelde hij zich bijna veilig, alleen moest de deur nog gesloten. De diepte gaapte nu aan twee kanten. Het dak echter was solide vertrouwde hij.

In zijn lichaam de gebaren van een doofstomme. Hij merkt dat hij nadert en verder weg raakt. Het gordijn, traliehek waarin hij schuilt: hem interesseert de taal als raster.

Hij was dorstig na de klim, was via de trap gekomen. Hij wist eigenlijk niet waarom. Het uitzicht kende hij en de ervaring er te zijn ook. Het was niet de eerste keer, nee, zelfs wel de hoeveelste? Hij zakte door het moment...Kwam hij daarvoor...? Beneden schoven de auto's met de anderen. Als hoorde hij ze spreken achter het dash 'board.

Het raster waardoorheen hij leven kan.

Hij opende de deur die was dicht gewaaid.



Verdwalen, vergissen, vergeten, verblijven, verpozen...

In de fondslijst van Herik staat dat ik mathematische principes heb om schilderijen te maken. Dat is niet zo, net zoals ik nog nooit abstracte schilderijen of tekeningen gemaakt heb. Het gesprek over beeldende kunst is al veel te lang vertroebeld door het onderscheid abstract niet abstract. In dezelfde fondslijst lees ik hoe de dichter naar een zinderend witte pauw kijkt en hoe die zeer snel metamorfoseert naar een schaduwwereld, die volgens Indonesische opvatting de enig werkelijke wereld is. Direct zag ik het beeld voor mij dat mij onmiddellijk achtervolgde toen ik de cyclus 'Verpoosd in Schaduw' gelezen had. Ik ben jong. Het is prachtig zomerweer. De zon staat hoog en helder. Ik kom het huis uit en tegenover mij valt voor de huizen aan de overkant een enorme schaduw, die als een immense ruimte opdoemt en die veroorzaakt wordt of deel is van die heel harde witte zon die mij haast verblindt. Geschrokken blijf ik staan en dring langzaam met mijn ogen in de duisternis die zich als het ware traag blijft openen. Tenslotte zie ik ook de vertrouwde gevels aan de overkant met de witte kozijnen, maar ervoor hangt een niet te doorgronden fluistering die de gesloten deuren verdiept en de zwarte glazen ramen graven naar mij toe.

Vergaan, verblijven, verbeelden, verduisteren, verlichten, verdoven, verpozen...  

Wat betekent het voorvoegsel 'ver' in de Nederlandse taal?
Zoiets als wegmaken ergens naar toe. Of lijkt het een gum die nog een schijn van wat er stond laat staan. Er verandert iets , er verschuift iets, vergaat iets. Mij vermakend verlies ik mij in het steeds meer woorden zeggen die met ver beginnen. Ik raak verstrikt in een mijmerend verpozen. Van Dale geeft voor verpozen: in rust verblijven. En wat gebeurt er niet als je het in schaduw doende bent geweest?
Maart vorig jaar verscheen er een boek over mijn werk (wat overigens hier te krijgen is) waarin ik een nogal fragmentarische tekst schreef. Een van de fragmentjes is een phylosofietje in een soort kettingstijl over verblijf. Zo van A is B, B is C, C is D en zo voort. Het einde van dat stukje verwart de ketting en er is spraken van 'talig labyrintisch spinsel'. Ik lees het tot slot:

Hij gelooft dat hij met vrije wil bedoelt dat hij niet weet wat zijn verblijf is.
Het verblijf is een toestand die zich uitstrekt in het midden van de ruimte.
De toestand is een moment ergens in het universum.
Het universum is de klaarblijkelijke alomtegenwoordigheid in de centrale marge van het bewustzijn.
Het bewustzijn is de toeval tot het universele.
Het universele is de bekende onbekendheid achter de wereld.
De dans van de sterren ligt achter de nacht.
Pappa wat is er tussen de sterren?
Ruimte is de mogelijke verstandhouding.
Spraak verstomt.
Stilte vult zich met talig labyrintisch spinsel.
Je hoeft niets te zeggen maar je kunt spreken.
Dat is genoeg.
Ik hoor je.

Toon Teeken

Offici√ęle website en online portfolio van Toon Teeken, schilder.
beeldend kunstenaar, schilder, Toon Teeken

CV

Werk

Groepsexposities

Solo-exposities

Opdrachten

Teksten

Contact

Over deze website